IBM ve Rutgers, Kuantum Bilgisayarların Kaosunu Faz Geçişi Hilesiyle Çözdü
IBM ve Rutgers Üniversitesi'nden bilim insanları, 156 kübitlik bir kuantum işlemcinin tekrarlanan ölçüm ve sıfırlama döngüleriyle kendi içindeki kaosu kontrol altına alabildiğini gösterdi ve sistemin güvenilir biçimde denetlenebilir hale geldiği kesin bir eşik noktasını belirledi. Bu atılım, hataya toleranslı kuantum bilgisayarlara giden yolda önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
Rutgers Üniversitesi, IBM ve ortak kurumlardan bir araştırma ekibi, Nature Physics dergisinde yayımlanan ve kuantum bilgisayarların kaotik düzensizlikten kararlı, kontrol edilebilir bir düzene geçebildiğini —ancak bunun yalnızca kesin bir eşik aşıldığında gerçekleştiğini— gösteren çok önemli bir deneyi duyurdu. 156 kübitlik bir IBM kuantum işlemcisi üzerinde yürütülen deneyde, yaklaşık 5.000 dolaşıklık (entanglement) işlemi ve eşit sayıda ölçüm ve sıfırlama döngüsü gerçekleştirildi; bu da deneyi bugüne kadarki en büyük gerçek zamanlı kuantum geri besleme gösterimi haline getirdi. Ekip, birbiriyle rekabet eden iki süreci art arda uyguladı: biri kübitler arasında kuantum bilgisini dağıtan (kaosu temsil eden), diğeri ise tek tek kübitleri denetleyip sıfırlayan (kontrolü temsil eden) süreçti. Düzeltme döngüleri tüm adımların yaklaşık %50'sini —0,495 olarak ölçülen bir dönüm noktasını— aştığında sistem, suyun buza dönüşmesine benzer biçimde kaostan düzene ani bir geçiş yaptı. Bu eşiğin altında kaos egemen oluyor; üstünde ise araştırmacılar kübitleri istedikleri kesin duruma yönlendirebiliyordu. Rutgers Üniversitesi'nden fizikçi Jedediah Pixley, hataya toleranslı kuantum bilgisayarların bu türden düzeltmeleri bir veya iki kez değil, bir hesaplama boyunca sürekli olarak yapması gerekeceğini açıkladı. Keskin bir faz geçişinin keşfi, mühendislere açıkça tanımlanmış bir hedef sunuyor: düzeltme oranını eşiğin üzerinde tutmak, işlemcinin tutarlılığını (coherence) korumasını sağlıyor. Makale 9 Ekim 2026'da Nature Physics'te yayımlandı ve kuantum donanımının pratik kullanılabilirliğe yaklaştığı bir dönemde geniş yankı buldu.
