مطالعات تازه، نسبت به ایمنی روش «لقاح مصنوعی سه‌والدی» برای پیشگیری از بیماری‌های میتوکندریایی تردید ایجاد کرده‌اند

روشی که به «لقاح مصنوعی سه‌والدی» معروف است و نام رسمی آن «فنون جانشینی میتوکندری» (MRT) است، برای جلوگیری از انتقال بیماری‌های کشنده میتوکندریایی از مادر به فرزند طراحی شده است. در این روش، ژن‌های مادر و پدر با میتوکندری‌های سالم گرفته‌شده از تخمک یک اهداکننده ترکیب می‌شود. سال گذشته، پژوهشگران بریتانیایی اعلام کردند که با استفاده از این روش در دانشگاه نیوکاسل — تنها کلینیک مجاز در بریتانیا برای انجام MRT — هشت نوزاد سالم متولد شده‌اند. اما همین داده‌ها پدیده‌ای نگران‌کننده به نام «بازگشت» (reversion) را نیز آشکار کردند؛ پدیده‌ای که در آن میتوکندری‌های جهش‌یافته اصلی مادر به‌تدریج جای میتوکندری‌های سالم اهداکننده را می‌گیرند و در سه نوزاد از هشت نوزاد با نرخ ۵ تا ۱۶ درصد مشاهده شد.

جدای از این، کلینیک «نادیا» در اوکراین در دو مورد از شش کودک آزمایش‌شده، پدیده بازگشت را مشاهده کرد که در یک مورد میزان آن تا ۷۲ درصد هم رسید. پیش‌تر، شُخرات میتالیپوف از دانشگاه علوم و سلامت اورگان (Oregon Health and Science University) برای نخستین بار این پدیده را در مقاله‌ای در سال ۲۰۱۶ توصیف کرده و بروز آن را در حدود ۱۵ درصد موارد تخمین زده بود. یک مطالعه بالینی در سال ۲۰۲۳ در یونان با حضور ۲۵ زن نیز تأیید کرد که این پدیده می‌تواند خارج از آزمایشگاه نیز رخ دهد.

این یافته‌ها بحثی اخلاقی را برانگیخته است. ژاک کوهن، جنین‌شناس مستقر در نیویورک، خواستار توقف موقت استفاده از MRT برای پیشگیری از بیماری‌های میتوکندریایی شده است تا زمانی که پدیده بازگشت بهتر شناخته شود. گیدو پنینگز، متخصص اخلاق زیستی از دانشگاه گنت، معتقد است که MRT باید تنها در قالب آزمایش‌های تحت کنترل دقیق برای زوج‌های نابارور توسعه یابد. استرالیا، دومین کشوری که MRT را قانونی کرده، در حال آماده‌سازی برنامه ملی خود است، در حالی که این روش در ایالات متحده همچنان بر اساس ممنوعیتی که کنگره در سال ۲۰۱۵ وضع کرد، ممنوع است. پژوهشگران هلندی رویکردی مرحله‌به‌مرحله پیشنهاد کرده‌اند تا پیش از هرگونه گسترش بالینی، این روش با دقت بیشتری بررسی شود.